هر محفوظى آن مقدارى را فراموش مىكنند كه خدا خواسته باشد ، و از اشيا مقدارى را حفظ مىكنند و مقدارى را فراموش مىنمايند ، پس اين چه منتى است كه بر شخص رسول خدا ( ص ) نهاده ؟ با اينكه عطيه ، عطيه اى است عمومى و مشترك بين آن جناب و عموم مردم . پس وجه درست همان است كه ما بيان كرديم . و آيه شريفه با سياقى كه دارد خالى از تاييد گفتار بعضى « 1 » از مفسرين نيست كه گفته‌اند : رسول خدا ( ص ) هر وقت جبرئيل بر او نازل مىشد قرآن را مىخواند تا مبادا چيزى از آن را فراموش كرده باشد ، به طورى كه هيچ گاه نمىشد كه جبرئيل وحى را به آخر برساند ، و آن جناب شروع به خواندن از اولش نكرده باشد ، ولى همين كه اين آيه نازل شد رسول خدا ( ص ) از اين دلواپسى در آمد ، و چيزى را فراموش نكرد . و اين معنا به ذهن نزديك مىرسد كه بگوييم آيه شريفه مورد بحث يعنى آيه * ( « سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنْسى » ) * قبل از آيه « لا تُحَرِّكْ بِه لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِه إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَه وَقُرْآنَه فَإِذا قَرَأْناه فَاتَّبِعْ قُرْآنَه ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا بَيانَه » « 2 » ، و اين آيه قبل از آيه « وَلا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْكَ وَحْيُه وَقُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً » « 3 » ، نازل شده باشد . * ( « إِنَّه يَعْلَمُ الْجَهْرَ وَما يَخْفى » ) * - كلمه « جهر » به معناى ظهور هر چيزى در حد كمال براى حاسه اى از حواس آدمى است ، يا حاسه باصره كه در آيه « فَقالُوا أَرِنَا اللَّه جَهْرَةً » « 4 » ، به اين معنا آمده . و يا حاسه سامعه كه در آيه « إِنَّه يَعْلَمُ الْجَهْرَ مِنَ الْقَوْلِ » « 5 » ، منظور شده است ، اين بود معناى جهر . و اما در آيه مورد بحث كه سخنى از ديدن و شنيدن نرفته منظور مطلق هر چيزى است كه براى ادراك ظاهر باشد ، به قرينه مقابل آن يعنى جمله « و ما يخفى » كه آن را نيز مقيد به سمع و بصر نكرده . و اين جمله در مقام تعليل براى مضمون جمله * ( « سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنْسى » ) * است ، و معنايش

--> ( 1 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 475 . ( 2 ) زبانت را از شتابزدگى به خواندن قرآن حركت مده ، كه جمع قرآن به عهده ما است ، همين كه ما آن را خوانديم تو دنبال ما بخوان ، و آن گاه بيانش را هم خود ما شرح مىدهيم . سوره قيامت ، آيات 16 - 19 . ( 3 ) به قرآن عجله مكن و قبل از تمام شدن وحيش به سوى تو آن را مخوان ، و بگو پروردگارا علمم را بيشتر كن . سوره طه ، آيه 114 . ( 4 ) خدا را در كمال هويدايى نشان ما بده . سوره نساء ، آيه 153 . ( 5 ) او سخن جهر و فاش را مىداند . سوره انبياء ، آيه 110 .